O monte de San Antón e a súa feira (I)
O cronista oficial de Betanzos, José Raimundo Núñez-Varela y Lendoiro, da conta no seu sitio web do establecemento dunha feira polos veciños do couto de Cela e Mántaras, no último tercio do século XVII, aproveitando a devoción popular pola ermida dedicada aos santos Cosme e Damián, situada no monte de San Antón, lugar dunha antigua necrópole, de xeito que os veciños do entorno e devotos doutras xurisdiccións acudían a ela en romaría, aproveitando para o trocoe e venta de gando no seu entorno tanto o día de San Marcos como os últimos domingos de cada mes.
https://www.cronistadebetanzos.com/betanzos-grava-el-establecimiento-de-la-feria-de-san-anton-en-1688/
O establecemento de dita feira deu lugar a unha represalia por parte da cidade de Betanzos, que consideraba que se lle quitaba comercio e impostos, aumentando as alcabalas que tiñan que pagar os veciños de Cela e Mántaras de 170 a 3.600 reais.
A alcabala era un tributo que gravaba o comercio e que, en orixe consistía nun tipo porcentual sobre o valor das cousas enaxenadas, do 5% ao 10%, similar ao IVE actual, que percibían os concellos. Co tempo transformouse nun imposto da Coroa, que ante a dificultade da recadación facía que se cobrasen mediante un sistema de asignación: o rei cedía temporalmente o dereito de recaudalos en beneficio do reino (é dicir, as Cortes), a cambio dunha suma que as Cortes distribuían entre as cidades nelas representadas, e estas cidades, á súa vez, distribuían entre cada pobo dentro dos seus respectivos territorios. Neste caso, a cidade de Betanzos consideraba que, polo feito de establecer unha feira os veciños de Cela e Mántaras, tocáballes pagar mais alcabalas.
O 16 de xuño de 1688, os veciños de Cela e Mántaras outorgaron poderes para solicitar que se mantivera a situación anterior a 1688 á Xustiza e o Concello da cidade de Betanzos, e no caso de que a súa solicitude non fose concedida, estendían as súas facultades aos avogados da Real Audiencia para a defensa dos seus intereses, alegando en esencia que non había tal feira senón que algúns dos devotos da romaría aproveitaban para trocar ou vender algún gando, sen que os veciños cobrasen ningunha alcabala, tributo ou interés, e que ademáis ditos días non coincidían coas feiras de Betanzos.
Reproduzo a transcrición realizada polo Cronista oficial de Betanzos:
«En el lugar y junto a la Yglesia de la frª (feligresía) y coto de cela y mantaras a Diez y ocho dias del mes de Junio de mill y ssºs (seiscientos) y ochenta y ocho años pr delante mi ssnº e testigos parescieron presstes (presentes) Juan Vazquez ques Theniente de Juez y Justzª ordinª en dho coto, Pedro pz (Pérez), Domingo Golpe, Antonio de Caxiao, Pedro doutº (Douteiro), Domingo Turibio, Bitorio Dominguez, Antonio faraldo, Juº Lopez, Gregorio freire, Domingo Deibe, Francº dopico, Juº Pinº (Juan Piñeiro), Pedro douteiro, Pedro de Caxiao tueiro, Pedro de Vigo, Pedro de sanxiao, Domingo de Regueiral, Jacinto do Moiño, Juº douteiro Juº mrnez (Juan Martínez), Pedro marono (Maroño), Agustin de Caxiao, frcº Rs (Francisco Rodríguez), gregorio de sanMartin, Pedro da mayya (Maya) todos labradores vzºs (vecinos) desta dha frª y coto de zela y mantaras pr lo q e Ellos les toca y a los demas Vzºs della Por quienes se obligan y Prestaron caución de rrato grato en forma de q aberan por bueno firme y valedero lo conthenido enesta hescritura de poder y contra ella no yran en tienpo alguno… E Dijeron que pr Raºn (Razón) de alcavala A esta dha frª y coto se ha conpartido r los ssres (señores) Justª y rregimiento dela ciud de Vetanzos caveza de probincia El ano pasado de ochenta y siete y los antecedentes Ciento y setenta Rs en tres pagas como es costunbre y sin causa ni motivo Heste presste Ano les Conpartieron tres mill y seisçientos Rs sin q pr Su Magd (Majestad) dios le gde Ubiese creze en dhas Rentas pr solo dezir q en el sitio de Junto ala ermita de san Anton dairoa (de Irixoa) terminos deste dho coto se avia yntroducido Una ferias de ganados y con ella se quitava el comercio y Consumo a dha ciud Y se le menoscavaria en dhas Rentas, siendo Ansi q los otorgantes no la An Yntroducido ni dieron ocasion a Ello y si desde algunos meses A esta pte se an bendido y trocado en dho sitio algºs ganados asido motivado y ocasionado de los debotos zercunvecinos q benian En rromeria A dha ermita y traian sus ganados en dha forma y alli algºs trocaban y vendian Hesto pr los dias del Stº (Santo) y del glorioso San Marco y pr los Ultimos Domingos de cada mes, sin q pr Raºn dello ningun Vzº. de dho coto ni otra pnª (persona) Alguna Cobrase pediese ni percibiese mrs (maravedís) algunos de alcavala ni otro trebuto ni interes y con esta ocasion siendo unos pobres labradores y de poco caudal y solo asta trª (treinta) vzºs (vecinos) y con el pretesto de decir se defrauda al comercio de dha ciud y Rentas della les an Conpartido dha cantd siendo ansi q las ferias q ay en dha ciud no quadran en dhos dias pr seren los primeros y segundos de cada mes, y distar este Coto y frª dos leguas della pr q se conoce dhas causas no seren lexitimas pr tanto… otorgavan todo su poder cunplido… a Andres Lorenzo Caamaño Rºr (Receptor) dela Rl (Real) audª Deste Reino vzº de la ciudad de la Coruña y al dho Pedro Perez vzº deste coto… para q en su nonbre… Puedan parecer y parezcan delante dhos Sres Justzª y Regtº y pidan se declare los otorgantes thener cunplido con pagar Heste presste año los çiento y setenta Rs otra tanta cantid como se les partio el pasado… [Firmado] Juan Vazquez, Pedro Perez, Domingo Deibe, Pedro da Maya, Como testigo y a ruego Antonio Alvarez [Rúbricas]. Paso ante mi. [Firmado] Antonio Lopez Seoane [Rúbrica]«.
Coñecemos a resposta negativa da cidade de Betanzos, polo documento do Archivo Municipal recollido noutra entrada do sitio web:
https://www.cronistadebetanzos.com/trabas-por-la-intrusion-de-la-feria-de-san-anton-de-airoa-en-1688/
Ao final chegouse a un entendemento, cambiando o día da celebración ao día 10 para non perxudicar a de primeiros de mes de Betanzos, e durando ata principios do século XX, momento no que se trasladou ao lugar d'A Viña onde ainda se mantén un feirón no que se venden froitas, verduras, embutidos, roupa, pan, calzado, ferramentas...os días 15 e 24 de cada mes de 10:00 a 14:00 horas.
O monte de San Antón é un monte en man común sobre o que continuaremos a falar no seguinte apunte.
Comentarios
Publicar un comentario
Grazas!